قال : و الذمّ في إلقاء الصبيّ عليه لا على الإحراق . أقول : هذا جواب عن شبهة لهم ، و هي : أنّ المدح و الذم لا يدلان على العلم باستناد المتولد إلينا ، فإنّا نذم على المتولّد و إن علمنا استناده إلى غيرنا ، فإنّا نذمّ من ألقى الصبي في النار إذا احترق بها و إن كان المحرق هو اللّه تعالى . و الجواب : أنّ الذم هنا على الإلقاء لا على الإحراق فإنّ الإحراق من اللّه تعالى عند الإلقاء حسن لما يشتمل عليه من الأعواض لذلك الصبي و لما فيه من مراعاة العادات و عدم انتقاضها في غير زمان الأنبياء ، و وجوب الدية حكم شرعي لا يجب تخصيصه بالفعل فإنّ الحافر للبئر يلزمه الدية و إن كان الوقوع غير مستند إليه . متن : نكوهش فرد [ در آنجا كه كودكى را به آتش مىافكند و آتش او را مىسوزاند ] برافكندن كودك [ در آتش ] است ، نه بر سوزاندن آتش . شرح : اين عبارت پاسخ شبهه‌اى از اشاعره است . و آن اين‌كه : ستايش و نكوهش دلالت بر علم به استناد فعل متولد به ما نمىكند ، زيرا ما شخص را بر فعل متولّد نكوهش مىكنيم با آن‌كه مىدانيم آن فعل به غير او مستند است ؛ مثلا كسى را كه كودكى را در آتش افكنده و او در آتش سوخته است ، نكوهش مىكنيم ، با آن‌كه مىدانيم سوزانندهء آن كودك خداست . « 1 » پاسخ اين اشكال آن است كه نكوهش فرد در اين‌جا برافكندن كودك در آتش است ، نه بر سوزاندن ، زيرا سوزاندن ، كه از ناحيهء خداوند است ، هنگام افكندن كودك نيكوست ، چراكه اين كار عوض‌هايى را براى آن كودك در پى دارد ، و به

--> ( 1 ) - اشاعره منكر رابطهء علّى و معلولى ميان حوادث‌اند و تقارن آن‌ها را اتفاقى و به خاطر جريان عادت الهى مىدانند . به عقيدهء ايشان وقتى آبى روى آتش گرم مىشود ، آتش نيست كه آب را گرم مىكند ، بلكه اين خداوند است كه متقارن با شعله‌ور شدن آتش ، آب را گرم مىكند . همچنين وقتى بچه در آتش مىسوزد ، آتش نقشى در سوزاندن آن ندارد ، بلكه اين خداوند است كه او را مىسوزاند .